Tôi làm kỹ sư sản xuất năm năm trước khi lên quản đốc. Đôi giày bảo hộ đầu tiên của tôi mòn đế sau đúng tám tháng, vì gần như cả ngày tôi không ngồi.

Kỹ sư sản xuất (production engineer, có nơi gọi process engineer) là người lo cho quy trình làm ra sản phẩm chạy được, chạy ổn và chạy đúng. Quản đốc lo con người và chỉ tiêu, còn kỹ sư lo cái “làm thế nào”: thông số máy, thứ tự công đoạn, đồ gá, hướng dẫn thao tác, và tại sao hôm nay tỷ lệ lỗi tự nhiên tăng gấp đôi.

Ba người hay bị nhầm với nhau

Ở nhiều nhà máy, kỹ sư sản xuất, kỹ sư IE và kỹ sư QC ngồi cùng một dãy bàn, nên người ngoài hay gộp chung. Thật ra mỗi người nhìn một hướng.

Kỹ sư IE (industrial engineer) nhìn vào thời gian và dòng chảy: bấm giờ thao tác, cân bằng chuyền, bố trí mặt bằng sao cho người không phải đi lại thừa. Kỹ sư QC nhìn vào sản phẩm: đo, kiểm, chặn hàng lỗi, làm việc với khách khi có khiếu nại. Kỹ sư sản xuất nhìn vào cái máy và cái quy trình ở giữa: thông số nhiệt độ, áp suất, tốc độ, khuôn, dao cụ, và khi có lỗi thì xuống tìm nguyên nhân kỹ thuật.

Ba người cãi nhau thường xuyên. Đó là bình thường. Xưởng nào ba bên không bao giờ cãi thì tôi đoán có một bên đang im lặng chịu.

Một ngày của kỹ sư sản xuất

Buổi sáng

Đầu ca, kỹ sư đọc báo cáo ca trước: máy nào dừng, dừng bao lâu, lỗi gì. Nếu có lỗi lặp lại, việc đầu tiên là xuống tận máy, nhìn sản phẩm lỗi, hỏi người đứng máy. Tôi cằn nhằn mãi với mấy bạn kỹ sư trẻ thích ngồi đọc dữ liệu trên màn hình rồi đoán. Dữ liệu cho biết lỗi ở đâu, không cho biết vì sao.

Buổi sáng của kỹ sư sản xuất gắn chặt với trưởng ca và quản đốc, nên tôi có viết riêng một bài về toàn cảnh nghề quản lý sản xuất, ai muốn xem kỹ sư sản xuất đứng ở đâu trong cả nhóm nghề thì đọc bài đó.

Buổi chiều

Chiều thường là việc dự án: chạy thử mẫu hàng mới, viết hoặc sửa hướng dẫn thao tác (work instruction), làm FMEA cho sản phẩm sắp ra, tính lại định mức vật tư. Ngoài ra còn họp với bảo trì về kế hoạch bảo dưỡng và với kế hoạch về khả năng chạy kịp đơn. Khi có đơn hàng mới, kỹ sư sản xuất là người phải trả lời câu “xưởng mình làm được không, làm được thì mất bao lâu”.

Khi có sự cố

Còn khi chuyền dừng giữa chừng thì bỏ hết. Kỹ sư phải có mặt, khoanh vùng lỗi, quyết định chạy tiếp hay dừng, ghi lại để sau còn phân tích. Công cụ hay dùng là 5 Why và biểu đồ xương cá. Nghe đơn giản, nhưng hỏi “tại sao” đến lần thứ ba thứ tư mà vẫn trung thực thì không dễ, vì câu trả lời hay dẫn tới lỗi của chính phòng mình.

Mỗi ngành một kiểu

Công việc nghe giống nhau, nhưng đứng ở xưởng ngành khác thì thấy khác hẳn. Tôi tóm mấy ngành mình từng làm hoặc từng sang hỗ trợ:

Ngành ô tô và điện tử thường đòi hồ sơ kỹ càng nhất. Ở đó một thay đổi thông số nhỏ cũng phải có giấy tờ, có duyệt, có báo khách. Bạn nào thích làm nhanh, sửa liền tay sẽ thấy khó chịu những năm đầu.

Học gì trước khi vào

Bằng cấp thì thường là cơ khí, điện, điện tử, cơ điện tử, hóa, công nghệ thực phẩm hay quản lý công nghiệp, tùy ngành của nhà máy. Nhưng thứ người phỏng vấn muốn thấy là bạn hiểu quy trình thật. Đọc được bản vẽ kỹ thuật, dùng được AutoCAD hoặc SolidWorks ở mức cơ bản, xử lý số liệu bằng Excel thành thạo. Biết thêm Minitab để làm thống kê, kiểm soát quá trình bằng SPC là điểm cộng.

Về phương pháp, 5S, Kaizen, Lean và các công cụ giải quyết vấn đề như 5 Why, PDCA, 8D là thứ ngày nào cũng gặp. Hiểu ISO 9001 ở mức biết tại sao có các biểu mẫu kia là đủ cho năm đầu. Tiếng Anh đọc tài liệu máy là bắt buộc ở nhiều nơi, còn tiếng Nhật hay tiếng Hàn thì mở thêm cửa ở nhà máy vốn hai nước đó.

Sau vài năm, kỹ sư sản xuất có thể đi sâu chuyên môn thành kỹ sư quy trình cấp cao, chuyển sang IE, QA, hoặc đi lên quản lý: giám sát, quản đốc, trưởng phòng. Thu nhập tùy ngành, tùy vùng, tùy công ty, nên tôi không đưa con số.

Nếu bạn còn đi học, tìm một kỳ thực tập ở xưởng thật, xin đi theo một kỹ sư sản xuất một tuần. Bạn sẽ biết ngay mình có thích mùi dầu máy hay không.

— Trọng, quản đốc